Các bước lập kế hoạch bài tập thực tế mà học sinh có thể sử dụng để bắt đầu sớm hơn, chia nhỏ công việc thành các phần nhỏ, và tránh căng thẳng vào phút chót.
Một học sinh nhận bài tập vào thứ Hai và hạn nộp có vẻ còn xa. Bản hướng dẫn được cất vào một thư mục nào đó, học sinh nghĩ rằng mình còn nhiều thời gian, rồi cả tuần trôi qua. Đến lúc đó hạn nộp bỗng nhiên sát bên. Bài lớn hơn so với hình dung ban đầu, phần tìm tư liệu chưa xong, bản nháp đầu tiên còn yếu, và buổi tối cuối cùng trở nên căng thẳng.
Chuyện học dồn vào phút chót thường không phải vì học sinh thờ ơ. Phần nhiều là vì bài tập che giấu khối lượng thật của nó. Một việc nghe có vẻ đơn giản, chẳng hạn “viết một bản báo cáo”, có thể bao gồm đọc tài liệu, chọn đề tài, tìm nguồn, ghi chép, sắp xếp các đoạn, viết nháp, sửa bài, trình bày, đối chiếu với tiêu chí chấm điểm và nộp đúng cách. Nếu học sinh chỉ nhìn thấy hạn nộp cuối cùng, các mốc nhỏ nằm bên trong công việc sẽ bị bỏ sót hết.
Việc lập kế hoạch giúp học sinh nhìn thấy toàn bộ công việc trước khi cảm giác hoảng hốt xuất hiện. Nó biến một khối việc lớn thành những hành động nhỏ có thể làm dần trong vài ngày. Một kế hoạch tốt còn giúp học sinh hỏi sớm hơn khi cần, phát hiện sớm những thứ còn thiếu và nộp một bài trông chỉn chu hơn.
Hướng dẫn lập kế hoạch gồm năm bước này được viết cho những học sinh muốn một cách làm thực tế, chứ không phải một cuốn sổ kế hoạch rắc rối rồi bỏ dở sau hai ngày. Nó dùng được cho bài luận, bài thuyết trình, dự án nghiên cứu, áp phích, báo cáo, bài thu hoạch thí nghiệm, bài cảm nhận sau khi đọc, bài tập nhóm và các bài nộp trên mạng.
Vì sao lập kế hoạch cho bài tập lại quan trọng
Bài tập lớn khác với bài về nhà hằng ngày. Bài về nhà thường ngắn và rõ ràng: giải mười câu, đọc hai trang, giải nghĩa năm từ. Bài tập lớn thì hầu như luôn đòi hỏi phải ra quyết định. Học sinh phải chọn đề tài, quyết định dùng dẫn chứng nào, sắp xếp thông tin, tạo ra một sản phẩm cuối cùng và giải thích cách mình suy nghĩ.
Không có kế hoạch, học sinh thường dành quá nhiều thời gian cho phần dễ nhất và để phần khó nhất lại đến cuối. Có bạn mất cả tiếng đồng hồ chọn phông chữ và hình ảnh trước khi viết nội dung chính. Có bạn thu thập tài liệu nhưng không bao giờ biến ghi chép thành đoạn văn. Có bạn bắt đầu thiết kế slide trước khi hiểu bài thuyết trình cần nói điều gì.
Lập kế hoạch giữ cho công việc đi đúng thứ tự. Nó giúp học sinh bắt đầu bằng việc hiểu đề, rồi mới chuyển sang thu thập, sắp xếp, viết nháp, hoàn thiện và nộp bài.
Bước 1: Hiểu đề bài trước khi bắt tay vào làm
Bước đầu tiên là đọc kỹ phần hướng dẫn của bài tập. Điều này nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng nhiều học sinh mất điểm vì bắt đầu làm khi chưa hiểu hết yêu cầu. Họ viết quá chung chung, bỏ sót một phần bắt buộc, dùng sai định dạng hoặc quên đưa dẫn chứng vào.
Trước khi làm bất cứ việc gì, hãy trả lời những câu hỏi sau:
- Mình cần tạo ra chính xác cái gì?
- Hạn nộp là khi nào?
- Bài cần dài bao nhiêu?
- Mình có cần nguồn tài liệu, ví dụ, hình ảnh, số liệu hay trích dẫn không?
- Có tiêu chí chấm điểm không?
- Bài sẽ được nộp bằng cách nào?
- Phần nào chiếm nhiều điểm nhất?
- Thầy cô mong nhìn thấy điều gì?
Nếu bài tập có kèm tiêu chí chấm điểm, hãy đọc trước khi viết. Tiêu chí cho biết bài sẽ được đánh giá theo những gì. Học sinh hiểu tiêu chí sẽ dồn thời gian cho phần quan trọng nhất.
Nếu có chỗ nào chưa rõ, hãy hỏi sớm. Đừng đợi đến tối trước hạn nộp mới hỏi thầy cô đề bài có ý gì. Một câu hỏi đơn giản lúc đầu có thể tiết kiệm hàng giờ loay hoay về sau.
Bước 2: Chia bài tập thành những việc nhỏ hơn
Khi đã hiểu đề, hãy chia bài ra thành những việc nhỏ hơn. Đây là chỗ nhiều học sinh bỏ qua để nhảy thẳng vào làm, nhưng chính bước này mới ngăn được cảnh dồn bài vào phút chót.
Chẳng hạn, “làm xong dự án lịch sử” không phải là một việc. Đó là cả một tập hợp việc. Một cách chia hợp lý hơn có thể như sau:
- Đọc phiếu giao bài.
- Chọn đề tài.
- Tìm ba nguồn đáng tin cậy.
- Ghi chép từ mỗi nguồn.
- Viết luận điểm hoặc ý chính.
- Lập dàn ý.
- Viết nháp phần mở bài.
- Viết nháp các phần thân bài.
- Thêm hình ảnh hoặc ví dụ.
- Kiểm tra phần trích dẫn nguồn.
- Sửa lại cho rõ ý.
- Nộp tệp cuối cùng.
Danh sách này khiến bài tập hiện ra rõ ràng. Nó cũng cho bạn cách tiến lên ngay cả khi không đủ thời gian làm hết một lượt. Hoàn thành một việc nhỏ vẫn là đẩy bài tập tiến thêm một bước.
Hãy cố viết các việc dưới dạng hành động. Dùng những từ như chọn, tìm, đọc, đánh dấu, viết, sửa, kiểm tra, tải lên hay nộp. Từ chỉ hành động làm cho bước tiếp theo rõ ràng hơn.
Bước 3: Tính ngược từ hạn nộp
Sau khi chia bài thành các việc, hãy đặt chúng lên một dòng thời gian. Bắt đầu từ hạn nộp cuối cùng rồi lùi dần về trước. Nếu hạn nộp là thứ Sáu, bạn không nên còn đang viết bản nháp đầu tiên vào khuya thứ Năm.
Một lịch làm việc đơn giản có thể như sau:
- Thứ Hai: hiểu đề và chọn đề tài
- Thứ Ba: thu thập nguồn và ghi chép
- Thứ Tư: lập dàn ý và viết bản nháp đầu tiên
- Thứ Năm: sửa bài, soát lỗi, trình bày và đối chiếu tiêu chí chấm điểm
- Thứ Sáu: nộp trước hạn
Với bài tập lớn hơn, hãy trải công việc ra nhiều ngày hơn. Chừa thêm thời gian dự phòng. Thường sẽ có việc gì đó mất nhiều thời gian hơn dự tính. Một nguồn tài liệu có thể khó hiểu. Một tệp có thể không tải lên được. Một bạn trong nhóm có thể nghỉ học. Máy in có thể hỏng. Thời gian dự phòng che chắn cho bạn trước những trục trặc bình thường đó.
Nếu bạn có nhiều bài tập cùng lúc, hãy ghi tất cả hạn nộp vào một chỗ. Một cuốn lịch, một cuốn vở, một cuốn sổ kế hoạch, một lời nhắc trên điện thoại hay một danh sách đơn giản đều được. Cách tốt nhất là cách mà bạn thật sự mở ra xem.
Bước 4: Viết nội dung trước, trang trí sau
Một trong những lỗi lớn nhất là lo cho bài trông đẹp trước khi nội dung đủ chắc. Học sinh có thể mất thời gian chọn nền slide, màu sắc, phông chữ, khung viền hay hình ảnh trước khi viết các ý chính. Hình thức có vai trò của nó, nhưng không đi trước việc suy nghĩ.
Hãy viết phần nội dung cốt lõi trước. Với bài luận, viết các đoạn chính rồi mới chỉnh cách trình bày. Với bài thuyết trình, viết các ý then chốt rồi mới chọn hiệu ứng. Với áp phích, xác định thông tin rồi mới trang trí trang giấy. Với báo cáo, sắp xếp các phần rồi mới chọn hình ảnh.
Bản nháp được phép lộn xộn. Nó không phải bản cuối. Mục đích của bản nháp là đưa ý tưởng ra giấy để có thể sửa cho tốt hơn. Ngồi chờ một câu văn hoàn hảo thường dẫn tới trì hoãn. Hãy viết một bản thô trước, rồi sửa sau.
Trong lúc viết, hãy bám vào câu hỏi của đề bài. Tự hỏi: mình có đang trả lời đúng điều được hỏi không? Mình có đưa dẫn chứng không? Mình có giải thích cách suy nghĩ của mình không? Mình đã có đủ các phần bắt buộc chưa?
Bước 5: Sửa bài theo một danh sách kiểm tra
Sửa bài không chỉ là soát lỗi chính tả. Đó là làm cho bài khớp hơn với yêu cầu của đề. Những bạn dồn bài vào phút chót thường bỏ qua khâu này vì không còn thời gian. Lập kế hoạch tạo ra khoảng trống để sửa bài cho tử tế.
Hãy dùng một danh sách kiểm tra trước khi nộp:
- Mình đã trả lời câu hỏi của đề bài chưa?
- Mình đã có đủ mọi phần bắt buộc chưa?
- Mình đã dùng dẫn chứng, ví dụ hoặc nguồn ở những chỗ cần chưa?
- Mình đã trình bày ý rõ ràng chưa?
- Mình đã đối chiếu với tiêu chí chấm điểm chưa?
- Mình đã sửa lỗi chính tả và ngữ pháp chưa?
- Mình đã trình bày bài đúng quy định chưa?
- Mình đã lưu tệp đúng tên chưa?
- Mình đã nộp đúng chỗ chưa?
Hãy đọc bài một lượt để xem ý, rồi một lượt nữa để bắt lỗi nhỏ. Nếu được, hãy nghỉ một lát trước lần kiểm tra cuối. Rời mắt khỏi bài một chút rồi quay lại thì dễ nhận ra lỗi hơn.
Với bài nộp trên mạng, luôn mở tệp ra trước khi tải lên. Hãy chắc chắn đó là đúng bản cần nộp. Kiểm tra xem hình ảnh có hiện lên không, chữ có đọc được không và nền tảng của trường có nhận định dạng tệp đó không.
Cách lập kế hoạch khi còn rất ít thời gian
Đôi khi học sinh phát hiện ra bài tập quá muộn, hoặc thời gian đúng là eo hẹp thật. Lập kế hoạch vẫn có ích. Một kế hoạch ngắn vẫn hơn là không có kế hoạch nào.
Nếu ngày mai phải nộp, hãy làm như sau:
- Đọc phần hướng dẫn và tiêu chí chấm điểm trước.
- Liệt kê các phần bắt buộc.
- Làm trước những phần có giá trị cao nhất.
- Dùng một bố cục đơn giản.
- Chừa ít nhất mười phút để kiểm tra và nộp.
Đừng dành quá nhiều thời gian trang trí khi nội dung còn dang dở. Thầy cô thường chấm nặng về mức độ hiểu bài, dẫn chứng, cách sắp xếp và độ chính xác hơn là màu sắc hay phông chữ.
Lập kế hoạch cho bài tập nhóm
Bài tập nhóm cần lập kế hoạch kỹ hơn vì có nhiều người tham gia. Đừng mặc định rằng ai cũng hiểu phần việc của mình. Ngay từ đầu, cả nhóm nên thống nhất phần việc, hạn hoàn thành và cách ghép các phần lại thành bài cuối cùng.
Mỗi thành viên trong nhóm cần biết:
- mình phụ trách phần nào
- phần của mình phải xong khi nào
- tệp và ghi chép sẽ được chia sẻ ở đâu
- ai sẽ kiểm tra bản cuối cùng
- nhóm sẽ liên lạc với nhau ra sao
Cũng nên có một người lo phần thống nhất hình thức. Bài nhóm thường trông chắp vá khi mỗi bạn dùng một kiểu phông chữ, một cách trình bày hoặc một mức độ chi tiết khác nhau. Một lượt rà soát cuối cùng làm cho bài giống một dự án duy nhất, chứ không phải nhiều mảnh rời dán lại với nhau.
Những lỗi thường gặp khi lập kế hoạch
Một lỗi phổ biến là chỉ nghĩ về bài tập mà không thực sự viết ra kế hoạch. Nghĩ “mình nên bắt đầu sớm thôi” thì chưa phải là kế hoạch. Kế hoạch gọi tên việc tiếp theo và thời điểm sẽ làm việc đó.
Một lỗi khác là xem nhẹ khâu tìm tư liệu. Tìm được thông tin hữu ích mất thời gian. Đọc nguồn mất thời gian. Ghi chép cũng mất thời gian. Nếu khâu tìm tư liệu bị làm vội, bài cuối cùng thường yếu.
Học sinh cũng hay quên các chi tiết khi nộp bài. Một bài tốt vẫn có thể mất điểm nếu nộp muộn, tải lên sai định dạng, thiếu tệp hoặc đặt tên sai. Việc nộp bài là một phần của bài tập, không phải chuyện nghĩ đến sau cùng.
Cuối cùng, nhiều học sinh ngại hỏi. Nếu bạn thấy rối, hãy hỏi sớm. Thầy cô thường giúp được nhiều hơn khi vẫn còn thời gian để xoay xở.
Một nếp làm việc đơn giản cho bài tập
Đây là nếp làm việc mà học sinh có thể dùng mỗi khi nhận một bài tập mới:
- Đọc phần hướng dẫn và đánh dấu những phần bắt buộc.
- Ghi lại hạn nộp cuối cùng.
- Chia bài thành năm đến mười việc nhỏ hơn.
- Đặt mỗi việc vào một ngày trước hạn nộp.
- Bắt đầu bằng hành động nhỏ đầu tiên trong vòng 24 giờ.
- Viết nội dung chính trước khi trình bày hay trang trí.
- Dùng một danh sách kiểm tra trước khi nộp.
Điều quan trọng nhất là bắt đầu sớm, dù bước đầu tiên có nhỏ đến đâu. Mở tài liệu ra, viết cái tiêu đề, chọn một đề tài hay đọc tiêu chí chấm điểm đều có thể làm giảm cảm giác muốn né tránh.
Lời kết
Học sinh không cần một hệ thống lập kế hoạch hoàn hảo mới bỏ được thói dồn bài vào phút chót. Cái các bạn cần là một cách đơn giản để nhìn bài tập cho rõ, chia nó thành những phần nhỏ hơn và bắt đầu trước khi hạn nộp trở nên gấp gáp.
Năm bước này khá rành mạch: hiểu đề, chia nhỏ, tính ngược từ hạn nộp, viết trước khi trang trí và sửa bài theo danh sách kiểm tra. Nếu làm đều đặn, các bước này khiến bài tập bớt căng thẳng và cho học sinh nhiều quyền kiểm soát hơn với việc của mình. Bài tập vẫn đòi hỏi công sức, nhưng không còn phải biến thành một tình huống khẩn cấp vào phút chót.
Bài báo này nói về
Trình tạo dòng thời gian cho bài học và dự án
Mở công cụ
