Hướng dẫn học tập thực tế để ước tính khối lượng đọc, tránh căng thẳng vào phút chót, và xây dựng thói quen làm bài tập tốt hơn
Một học sinh mở cuốn sách giáo khoa ra vào lúc 9 giờ 30 tối và đinh ninh rằng chỉ mất mười phút là đọc xong chương đó. Chương sách trông có vẻ ngắn vì có tiêu đề mục, có hình vẽ và lề rộng. Bốn mươi phút sau, em vẫn đang đọc, phần câu hỏi bài tập thì chưa động tới, còn kế hoạch cho buổi tối thì đã đổ vỡ từ lâu.
Chuyện này xảy ra thường xuyên vì học sinh đo bài đọc bằng số trang chứ không phải bằng khối lượng chữ thực sự. Một tờ tài liệu năm trang với các đoạn văn dày đặc có thể ngốn nhiều thời gian hơn một bài trình chiếu mười trang. Một bài viết ngắn nhưng đầy từ lạ có thể tốn nhiều công hơn một câu chuyện dài hơn nhưng viết bằng lời lẽ giản dị.
Lên kế hoạch cho thời gian đọc không phải là đọc cho nhanh cho xong. Đó là biết trước bài tập thật sự đòi hỏi những gì. Khi học sinh ước lượng được một văn bản sẽ mất bao lâu, em có thể quyết định nên đọc ngay bây giờ, chia nhỏ công việc, vừa đọc vừa ghi chú, hay hỏi lại cho rõ khi hạn nộp còn chưa dí sát lưng.
Những công cụ như Máy tính thời gian đọc có thể hỗ trợ thói quen này, nhưng kỹ năng thật sự nằm ở nếp làm việc chung quanh nó: xem độ dài, cân nhắc độ khó, cộng thêm thời gian ghi chú và lập một kế hoạch khả thi.
Vì sao học sinh hay ước lượng sai bài đọc
Thứ học sinh nhìn thấy trước tiên là lời dặn của bài tập, chứ không phải khoảng thời gian ẩn bên trong nó. Giáo viên viết: “Đọc bài và trả lời các câu hỏi.” Nghe thì đơn giản, cho đến khi học sinh nhận ra bài viết rất dài, từ vựng thì mới, còn các câu hỏi lại đòi dẫn chứng nằm rải ở nhiều đoạn.
Số trang cũng dễ đánh lừa. Cỡ chữ, khoảng cách dòng, hình ảnh, các khung phụ và cách trình bày đều làm thay đổi lượng chữ nằm trên một trang. Một tệp PDF chữ nhỏ, lề hẹp có thể chứa nhiều chữ hơn hẳn một phiếu bài tập trông dài tương đương.
Một chuyện nữa là đọc cho việc học ở trường hiếm khi chỉ là đọc. Học sinh còn phải tô đậm, tra nghĩa từ, ghi chú, đối chiếu các ý, trả lời câu hỏi, viết tóm tắt hoặc chuẩn bị cho buổi thảo luận. Lượt đọc đầu tiên chỉ là một phần của công việc.
Việc lên kế hoạch tốt bắt đầu từ chỗ học sinh tách riêng thời gian đọc với thời gian học. Nếu một đoạn văn đọc mất 12 phút thì cả bài tập vẫn có thể cần 25 hoặc 30 phút sau khi cộng thêm phần ghi chú và trả lời.
Bắt đầu từ yêu cầu thật của bài tập
Trước khi ước lượng thời gian, học sinh nên tự hỏi giáo viên thật sự muốn gì. Đọc một chương để hiểu đại ý khác với đọc để tìm trích dẫn cho bài luận. Lướt một bản tin khác với việc học một lời giải thích khoa học.
Câu hỏi đầu tiên nên đặt ra là: “Đọc xong thì tôi phải làm ra cái gì?” Câu trả lời có thể là một phiếu bài tập, một buổi thảo luận trên lớp, một bản tóm tắt, một bài kiểm tra, một dàn ý bài luận, một trang trình chiếu hoặc chỉ là ghi chú cho riêng mình.
Nếu thứ phải nộp nhỏ gọn, chẳng hạn ba câu hỏi ngắn, thì có lẽ chỉ cần đọc kỹ và ghi vài dòng. Nếu phải viết một đoạn trả lời hoặc dựng dàn ý bài luận, học sinh nên dành thêm thời gian để chọn dẫn chứng và sắp xếp ý.
Khoảng dừng ngắn ngủi ấy giúp tránh một lỗi rất phổ biến: coi như bài đọc nào cũng kết thúc ngay ở câu cuối cùng của văn bản.
Hãy đếm chữ thay vì đếm trang
Số chữ cho ước lượng rõ ràng hơn số trang. Một bài viết 600 chữ và một chương sách 2.000 chữ đều có thể chỉ chiếm vài trang tùy cách trình bày, nhưng đòi hỏi lượng chú ý hoàn toàn khác nhau.
Nếu văn bản được chép từ một trang web hoặc một tài liệu, học sinh có thể dán vào công cụ Đếm từ để biết chính xác độ dài. Còn nếu việc chính là dự tính bài đọc sẽ mất bao lâu thì Máy tính thời gian đọc cho ngay một con số ước lượng.
Chẳng hạn, một đoạn 1.200 chữ với tốc độ 200 chữ mỗi phút cho ra thời gian đọc cơ bản khoảng sáu phút. Điều đó không có nghĩa là cả bài tập chỉ mất sáu phút. Nó có nghĩa là lượt đọc đầu tiên mất chừng đó, trước khi tính đến ghi chú, câu hỏi hay ôn lại.
Với tài liệu khó, học sinh nên hạ bớt tốc độ dự kiến. Một đoạn sinh học đầy thuật ngữ mới, một tư liệu lịch sử viết bằng lời văn cổ hay một bản nội quy nhà trường soạn theo lối văn bản hành chính đều mất nhiều thời gian hơn một câu chuyện quen thuộc.
Cộng thêm thời gian để suy nghĩ
Thời gian đọc không đồng nghĩa với thời gian học. Học sinh có thể đọc hết từng chữ mà vẫn cần dừng lại, đọc lại và nối các ý với nhau.
Một quy tắc thiết thực là thêm một khối thời gian thứ hai sau phần ước lượng đọc. Nếu đọc mất mười phút thì cộng thêm mười đến mười lăm phút nữa cho ghi chú, câu hỏi hoặc ôn lại. Với tài liệu khó, thời gian suy nghĩ có thể còn dài hơn thời gian đọc.
Học sinh ôn thi càng phải cẩn thận hơn. Đọc để ôn không phải là cuộc chạy đua qua các trang sách. Nó thường bao gồm việc kiểm lại định nghĩa, che phần ghi chú lại, tự kiểm tra trí nhớ và làm bài luyện tập.
Một kế hoạch tốt hơn là: đọc một lượt để hiểu, đánh dấu những chỗ khó, trả lời hoặc tóm tắt, rồi quay lại những chỗ đã đánh dấu. Cách làm này lâu hơn nhưng nhớ được chắc hơn hẳn.
Những tình huống có thật của học sinh
1. Đọc trước buổi thảo luận trên lớp
Tình huống: Một học sinh phải đọc một bài viết trước buổi thảo luận ngày mai.
Vấn đề: Em để đến sáng hôm sau mới đọc và phát hiện bài dài hơn mình tưởng.
Cách làm tốt hơn: Em xem ước lượng thời gian từ tối hôm trước, thấy bài cần khoảng 14 phút, nên dành hẳn 25 phút để có chỗ cho phần ghi chú.
Kết quả: Em đến lớp với hai ý đáng nói và một câu hỏi, thay vì ngồi lướt vội bài viết trong bữa sáng.
2. Lên kế hoạch ôn lại sách giáo khoa
Tình huống: Một chương sách được giao để ôn thi.
Vấn đề: Học sinh đọc chương đó một lần rồi coi như đã ôn xong, nhưng sau đó lại không nhớ nổi những ý chính.
Cách làm tốt hơn: Em ước lượng lượt đọc đầu tiên, rồi dành riêng thời gian cho phần ghi tóm tắt và tự kiểm tra.
Kết quả: Việc ôn tập trở nên chủ động thay vì thụ động. Em biết phần nào mình vẫn còn hổng.
3. Đọc tài liệu phát dưới dạng PDF
Tình huống: Giáo viên gửi một tài liệu PDF qua hệ thống học tập của trường.
Vấn đề: Tệp trông ngắn nhưng chữ lại dày đặc và có mấy hình vẽ kèm theo.
Cách làm tốt hơn: Học sinh xem thời gian đọc, rồi cộng thêm thời gian cho phần chú thích hình và các câu hỏi viết.
Kết quả: Em không bắt đầu quá muộn và có đủ thời gian để hiểu phần thông tin bằng hình.
4. Chuẩn bị cho bài thuyết trình
Tình huống: Một bài tập nhóm yêu cầu mỗi thành viên đọc một nguồn tài liệu trước khi làm trang trình chiếu.
Vấn đề: Một bạn chọn phải bài viết dài mà không biết rằng mình sẽ mất nhiều công chuẩn bị hơn hẳn các bạn khác.
Cách làm tốt hơn: Cả nhóm cùng xem độ dài trước khi chia tài liệu. Bài dài thì chia nhỏ hoặc ghép với phần việc ngắn hơn.
Kết quả: Khối lượng việc chia ra công bằng hơn, và nhóm làm trang trình chiếu mà ít phải chạy nước rút.
5. Rà lại nguồn tài liệu cho bài luận
Tình huống: Một học sinh thu thập năm nguồn tài liệu cho bài luận.
Vấn đề: Em định đọc hết trong một buổi tối nhưng chưa hề xem tổng độ dài là bao nhiêu.
Cách làm tốt hơn: Em ước lượng thời gian đọc của từng nguồn, chọn hai nguồn quan trọng nhất cho tối nay và để phần còn lại sang buổi khác.
Kết quả: Việc tra cứu trở nên sát thực tế hơn, và em đọc kỹ thay vì lướt vội qua từng nguồn.
Cách đưa việc này vào một nếp học thật sự
- Mở phần hướng dẫn của bài tập. Xem bài tập chỉ yêu cầu đọc hay còn cần ghi chú, trả lời, tóm tắt hoặc chuẩn bị thảo luận.
- Tìm độ dài của văn bản. Sao chép phần chữ, hoặc dùng thẳng tài liệu nếu được.
- Ước lượng thời gian đọc. Dùng Máy tính thời gian đọc để có một con số nhanh phục vụ việc lên kế hoạch.
- Điều chỉnh theo độ khó. Cộng thêm thời gian cho tài liệu chuyên ngành, tài liệu lạ hoặc tài liệu ở mức đề thi.
- Cộng thời gian suy nghĩ. Tính cả phần ghi chú, trả lời, tô đậm hoặc đọc lại.
- Chia nhỏ những bài dài. Cắt bài đọc lớn thành từng phần, xen kẽ nghỉ ngắn.
- Chuẩn bị phần phải nộp. Viết bản tóm tắt, trả lời các câu hỏi hoặc liệt kê ý để thảo luận.
- Rà lại trước khi nộp. Kiểm tra xem bài làm có đáp đúng yêu cầu không, chứ không chỉ xem đã đọc xong hay chưa.
Những rắc rối mà cách này giải quyết được
- Bắt tay vào bài đọc quá muộn.
- Đánh giá khối lượng đọc chỉ bằng số trang.
- Quên chừa thời gian cho việc ghi chú.
- Xem nhẹ những chương sách giáo khoa dày chữ.
- Lướt vội qua các nguồn tài liệu trước khi viết bài luận.
- Đến lớp thảo luận mà chưa chuẩn bị gì.
- Ôm quá nhiều bài đọc cho một buổi học.
- Dành hết thời gian để đọc và không còn lúc nào để trả lời.
- Chia việc nhóm thiếu công bằng.
- Thấy ngợp trước những tệp PDF dài.
Đọc có kế hoạch so với đọc theo phỏng đoán
| Việc học | Tính thời gian đọc trước | Phỏng đoán theo số trang |
|---|---|---|
| Bài đọc về nhà | Học sinh biết bài tập có vừa với tối nay không. | Học sinh có thể bắt đầu quá muộn. |
| Ôn thi | Thời gian đọc và thời gian ôn được tách riêng. | Học sinh có thể chỉ đọc một cách thụ động. |
| Tra cứu cho bài luận | Các nguồn được xếp thứ tự theo thời gian và giá trị. | Mọi nguồn đều bị coi như nhau. |
| Bài tập nhóm | Phần đọc được chia đều hơn. | Một bạn có thể nhận phải nguồn dài hơn hẳn. |
| Thảo luận trên lớp | Còn thời gian chuẩn bị ý kiến và câu hỏi. | Học sinh có thể lướt qua mà không hiểu gì. |
| Tài liệu giáo viên phát | Học sinh lên kế hoạch dựa trên khối lượng thật. | Một tệp PDF trông ngắn dễ bị xem nhẹ. |
Vài lời khuyên để buổi đọc hiệu quả hơn
Học sinh nên đọc có mục đích. Trước khi bắt đầu, hãy viết ra một câu hỏi mà bài đọc phải trả lời. Việc đó giữ cho sự chú ý có chỗ bám và khiến phần ghi chú dễ sắp xếp hơn.
Bài dài nên chia thành từng phần. Sau mỗi phần, hãy viết một câu tóm tắt. Nếu không tóm tắt nổi thì nhiều khả năng phần đó cần được đọc lại.
Với văn bản khó, hãy chủ động đọc chậm lại. Đọc nhanh tài liệu xa lạ thường tạo ra ảo giác là mình đang tiến bộ, trong khi các ý chính vẫn còn mơ hồ.
Học sinh cũng cần giữ gìn sự tập trung. Hãy đóng những thẻ trình duyệt không liên quan, tắt tiếng những thông báo không cần thiết và để lời dặn của bài tập ở nơi dễ thấy. Một bài đọc 15 phút rất dễ kéo thành 40 phút nếu cứ bị ngắt quãng liên tục.
Nếu bài đọc nằm trong một tài liệu phát tay hay một tập đề cương, học sinh có thể dùng Văn bản sang PDF để tạo một bản sạch sẽ hơn sau khi đã sắp xếp xong ghi chú. Giáo viên chia sẻ đường dẫn tới tài liệu đọc có thể dùng Trình tạo mã QR khi một phiếu bài tập in ra cần dẫn nhanh tới nguồn trên mạng.
Lưu ý về quyền riêng tư và tệp tài liệu
Học sinh cần thận trọng với những tài liệu có tên người, điểm số, nhận xét của giáo viên hoặc thông tin nội bộ của nhà trường. Nếu chỉ dùng công cụ để ước lượng thời gian đọc thì đừng tải lên những tệp nhạy cảm, khi chỉ cần dán một đoạn trích an toàn là đủ.
Giáo viên cũng nên kiểm tra tệp tài liệu trước khi phát cho lớp. Một tệp PDF có thể còn giữ lại lời bình luận, tên học sinh, dấu vết chỉnh sửa trước đó hoặc những thông tin ẩn của tài liệu vốn không dành cho cả lớp xem.
Kế hoạch đọc không đòi hỏi thông tin cá nhân. Học sinh có thể ước lượng thời gian ngay từ chính văn bản, không cần chia sẻ thông tin đăng nhập, tin nhắn riêng tư hay hồ sơ mật.
Những lỗi thường gặp nên tránh
- Cho rằng trang nào cũng mất chừng ấy thời gian để đọc.
- Chỉ tính thời gian đọc mà không tính thời gian trả lời.
- Bắt đầu những bài đọc dài vào cuối buổi tối.
- Bỏ qua từ khó và hình vẽ.
- Đọc mà không xem lại bài tập yêu cầu nộp gì.
- Cố đọc xong nhiều nguồn dài trong một lần ngồi.
- Dùng ghi chú chép lại thay vì tự viết một bản tóm tắt ngắn.
- Tải lên những tệp riêng tư của nhà trường khi không cần thiết.
- Nhầm thời gian đọc ước lượng với toàn bộ thời gian học.
- Bỏ qua bước ôn lại sau lượt đọc đầu tiên.
Câu hỏi thường gặp
Học sinh ước lượng thời gian đọc bằng cách nào?
Học sinh có thể dựa vào số chữ và một tốc độ đọc trung bình để ước lượng lượt đọc đầu tiên. Cần cộng thêm thời gian cho ghi chú, câu hỏi và tài liệu khó.
Đếm số trang có phải cách đáng tin để lên kế hoạch đọc không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Cỡ chữ, lề, hình ảnh và cách trình bày có thể khiến hai trang chứa lượng chữ rất khác nhau.
Trong 30 phút một học sinh đọc được bao nhiêu?
Còn tùy tốc độ đọc và độ khó. Một bài viết đơn giản thì thừa sức, còn phần sách giáo khoa dày chữ thì cần thêm thời gian để đọc lại và ghi chú.
Có nên đọc thật nhanh để tiết kiệm thời gian không?
Không, khi điều quan trọng là hiểu bài. Với việc học ở trường, đọc kỹ kèm ghi chú thường tốt hơn là lướt vội một lượt cho xong.
Nên xử lý những chương sách dài thế nào?
Chia chương thành từng phần, ước lượng riêng từng phần, ghi chú ngắn gọn và ôn lại riêng những phần khó.
Thời gian đọc có giúp gì cho việc lên kế hoạch viết bài luận không?
Có. Nó giúp học sinh quyết định nên đọc nguồn nào trước và dành bao nhiêu thời gian cho ghi chú và viết nháp.
Vì sao tài liệu chuyên ngành đọc lâu hơn?
Tài liệu chuyên ngành thường có từ mới, hình vẽ, ví dụ và những ý buộc người đọc phải dừng lại hoặc đọc lại.
Giáo viên có dùng được ước lượng thời gian đọc không?
Có. Giáo viên có thể kiểm tra xem một văn bản có vừa với thời lượng tiết học đã định, với khối lượng bài về nhà hay với một hoạt động theo trạm hay không.
Thời gian đọc ước lượng có chính xác không?
Không. Đó là một con số để lên kế hoạch. Thời gian đọc thật thay đổi theo độ khó, mức độ tập trung, vốn hiểu biết sẵn có và mục đích của bài tập.
Đọc xong thì học sinh nên làm gì?
Hãy hoàn thành thứ bài tập yêu cầu: trả lời câu hỏi, viết tóm tắt, chuẩn bị ý để thảo luận hoặc ôn lại những ý chính.
Lời cuối
Lên kế hoạch thời gian đọc giúp học sinh khởi đầu rõ ràng hơn. Thay vì phỏng đoán, em thấy được bài tập có vừa với quỹ thời gian đang có hay không và yêu cầu ấy còn đòi thêm việc gì.
Mục đích không phải là biến việc đọc thành một cuộc đua. Mục đích là giảm bớt căng thẳng vào phút chót và chừa chỗ cho việc hiểu bài, ghi chú và trả lời tốt hơn.
Khi học sinh ước lượng được khối lượng đọc, chia nhỏ những bài dài và cộng thêm thời gian để suy nghĩ, việc học ở trường sẽ dễ xoay xở hơn nhiều. Một con số ước lượng đơn giản có thể là bước đầu tiên của một nếp học thong thả và đáng tin cậy hơn.
Bài báo này nói về
Công cụ tính thời gian đọc
Mở công cụ
