Các chiến lược thu hút lớp học nhanh chóng mà giáo viên có thể sử dụng khi sự chú ý giảm sút, năng lượng suy yếu, hoặc học sinh cần một lý do mạnh mẽ hơn để tham gia.
Giáo viên nào cũng biết cái khoảnh khắc một tiết học bắt đầu tuột khỏi tay mình. Vài em vẫn còn nghe, nhưng những em khác thì nhìn đồng hồ, vẽ nguệch ngoạc ra lề vở, thì thầm với bạn bên cạnh, hoặc ngồi chờ ai đó trả lời thay. Bài giảng có thể đã được soạn kỹ. Nội dung có thể rất quan trọng. Vậy mà cả lớp vẫn cứ trầm xuống.
Sự tham gia của học sinh không phải là việc phải làm cho các em vui suốt từng phút. Đó là việc giúp các em giữ một vai trò chủ động trong quá trình học. Học sinh cần có cơ hội để suy nghĩ, để nói, để vận động, để lựa chọn, để giải thích, để đặt câu hỏi và để tự kiểm tra xem mình đã hiểu chưa. Khi chỉ ngồi im và tiếp nhận thông tin, sự chú ý sẽ rơi rất nhanh, nhất là ở những lớp đông, nơi mỗi em bước vào với một mức năng lượng và những nhu cầu khác nhau.
Tin vui là muốn học sinh tham gia thì không phải lúc nào cũng cần một tiết học mới, một thiết bị đắt tiền hay một dự án nhóm phức tạp. Đôi khi giáo viên chỉ cần một kỹ thuật nhanh để đánh thức tư duy và kéo học sinh trở lại với bài. Một khoảng lặng ba mươi giây, một câu hỏi trao đổi với bạn cùng bàn, một lần bỏ phiếu chớp nhoáng hay một tín hiệu vận động đơn giản cũng đủ làm thay đổi nhịp của cả lớp.
20 kỹ thuật dưới đây được thiết kế cho lớp học thật. Có thể dùng chúng trong lúc giảng bài, trong giờ đọc hiểu, khi luyện toán, khi thảo luận môn khoa học, trong tiết ôn tập, khi làm dự án, trong phần kiểm tra bài đầu giờ hoặc trong mười phút cuối tiết. Chúng đủ nhanh cho một ngày dạy bận rộn và đủ linh hoạt cho nhiều khối lớp khác nhau.
Tham gia thực sự nghĩa là gì
Người ta hay nhầm sự tham gia với sự hào hứng. Một lớp có thể rất ồn mà vẫn không hề tham gia. Học sinh có thể cười trong lúc làm hoạt động mà vẫn né tránh việc học. Tham gia thật sự nghĩa là các em có mặt bằng tư duy trong nhiệm vụ đó: các em ra quyết định, trả lời câu hỏi, thử nghiệm ý tưởng, luyện một kỹ năng, hoặc nối bài học với điều mình đã hiểu.
Lớp học yên tĩnh cũng có thể đang tham gia rất sâu. Một em đang đánh dấu cẩn thận từng ý trong đoạn văn là đang tham gia. Một nhóm đang so sánh các cách giải là đang tham gia. Một em sửa lại câu văn sau khi được góp ý là đang tham gia. Điều quyết định không phải là độ ồn, mà là sự tham gia chủ động và có mục đích.
Các kỹ thuật nhanh phát huy tác dụng tốt nhất khi gắn với mục tiêu bài học. Nếu học sinh đang học từ vựng, kỹ thuật đó nên giúp các em dùng hoặc nhớ từ. Nếu các em đang giải bài tập, nó nên giúp các em giải thích hoặc kiểm tra lại lời giải. Nếu các em đang đọc, nó nên giúp các em nhận ra, dự đoán, đặt câu hỏi hoặc tóm tắt.
Khi nào nên dùng kỹ thuật nhanh
Hãy dùng chúng khi sự chú ý đi xuống, nhưng cũng nên dùng trước khi điều đó xảy ra. Một động tác nhỏ cứ vài phút một lần có thể ngăn học sinh trôi ra khỏi bài. Học sinh nhỏ tuổi thường cần đổi hoạt động thường xuyên hơn. Học sinh lớn hơn cần khoảng trống để xử lý thông tin thay vì nghe liên tục trong thời gian dài.
Những thời điểm phù hợp gồm: ngay sau khi giảng xong một ý mới, trước khi cho làm bài cá nhân, trong lúc ôn tập, sau một câu hỏi khó, khi chỉ có vài em chịu trả lời, hoặc khi cả lớp vừa quay lại sau giờ ăn trưa, giờ ra chơi, một buổi sinh hoạt chung hay một bài kiểm tra.
Nên có sẵn ba bốn kỹ thuật quen tay. Khi tiết học chùng xuống, giáo viên không phải nghĩ ra cái gì mới ngay tại chỗ. Quy trình đã quen rồi nên học sinh phản ứng được ngay.
20 kỹ thuật nhanh giúp học sinh tham gia
1. Nghĩ – Trao đổi – Chia sẻ
Hãy đặt một câu hỏi, cho học sinh thời gian suy nghĩ trong im lặng, rồi để các em trao đổi với bạn bên cạnh trước khi phát biểu trước lớp. Quy trình đơn giản này làm tăng mức độ tham gia, vì mỗi em được tập nói ý của mình một lần trước khi nói trước đám đông.
Hãy dùng nó với những câu hỏi cần nhiều hơn một câu có hoặc không. Chẳng hạn: “Chi tiết nào ủng hộ ý chính rõ nhất?” hoặc “Bước đầu tiên để giải bài này là gì?”. Khoảng lặng để suy nghĩ rất quan trọng. Thiếu nó, những em tự tin sẽ trả lời trước và những em còn lại thôi không nghĩ nữa.
2. Viết nhanh
Hãy cho học sinh một đến hai phút để viết câu trả lời trước khi thảo luận. Cách này rất hợp với những em cần thời gian sắp xếp suy nghĩ, và nó bảo đảm em nào cũng có thứ để đóng góp.
Một bài viết nhanh có thể trả lời câu hỏi của tiết học, tóm tắt một khái niệm, dự đoán một kết quả hoặc giải thích một lỗi sai. Hãy giữ cho nó ngắn. Mục tiêu không phải là câu văn trau chuốt mà là tư duy chủ động.
3. Giơ ngón cái
Hãy yêu cầu học sinh giơ ngón cái lên, ngang hoặc xuống để cho biết mức độ tự tin. Nhờ vậy giáo viên nắm được tình hình rất nhanh mà không làm em nào bị đặt vào thế khó.
Hãy dùng sau khi vừa làm mẫu một kỹ năng mới. Bạn có thể nói: “Cho cô xem các em thấy mình sẵn sàng thử một bài với bạn ở mức nào”. Rồi ứng xử theo những gì nhìn thấy. Nếu nhiều ngón cái nằm ngang, hãy làm thêm một ví dụ nữa rồi mới đi tiếp.
4. Trả lời trên bảng con
Học sinh viết câu trả lời lên bảng con hoặc tờ giấy rồi giơ lên. Giáo viên chỉ cần lướt mắt một vòng là thấy ngay em nào đã hiểu.
Cách này đặc biệt hữu ích với môn toán, ngữ pháp, từ vựng và các phần ôn tập trả lời ngắn. Nó ngăn tình trạng một em suy nghĩ thay cho cả lớp.
5. Gọi bất chợt nhưng có chuẩn bị
Gọi bất chợt có thể khiến học sinh lo lắng nếu không có điểm tựa nào. Hãy làm cho việc đó an toàn hơn bằng cách cho thời gian suy nghĩ hoặc trao đổi cặp đôi trước. Sau đó mới gọi các em kể lại một điều vừa bàn với bạn.
Thay vì hỏi “Đáp án là gì?”, hãy thử “Bạn của em nhận ra điều gì?” hoặc “Nói một ý mà bàn em vừa trao đổi”. Cách này vẫn giữ được trách nhiệm mà giảm hẳn áp lực.
6. Bỏ phiếu bằng ngón tay
Hãy đưa ra từ hai đến năm phương án và yêu cầu học sinh giơ ngón tay để chọn. Cách này hợp với phần dự đoán, ôn tập, lấy ý kiến hoặc kiểm tra trắc nghiệm.
Sau khi bỏ phiếu, hãy yêu cầu các em giải thích lựa chọn của mình cho bạn bên cạnh. Phần giải thích thường có giá trị hơn chính lá phiếu.
7. Quay sang giảng lại
Hãy yêu cầu học sinh giảng lại cho bạn bên cạnh, bằng lời của chính mình, ý mà bạn vừa dạy. Hãy cho một câu mở đầu, ví dụ “Bước đầu tiên là…” hoặc “Điều này có nghĩa là…”.
Kỹ thuật này cho thấy rất nhanh học sinh có diễn đạt lại được khái niệm hay không. Em nào chưa nói được một cách đơn giản thì có thể chưa sẵn sàng làm bài một mình.
8. Đứng lên nếu em đồng ý
Hãy đọc một nhận định liên quan đến bài học. Em nào đồng ý thì đứng lên, em nào không đồng ý thì ngồi yên. Sau đó hãy hỏi lý do từ cả hai phía.
Hãy dùng những nhận định học thuật ít rủi ro, chẳng hạn “Nhân vật này đã lựa chọn công bằng” hoặc “Lời giải này đúng”. Vận động làm cả lớp tỉnh táo hơn, còn phần lập luận thì đào sâu việc học.
9. Săn lỗi sai
Hãy đưa ra một bài giải mẫu có đúng một lỗi và yêu cầu học sinh tìm ra rồi sửa lại. Học sinh thường rất hào hứng với lỗi sai, vì nhiệm vụ này giống một câu đố.
Cách này dùng được trong toán, tập làm văn, lập trình, ngữ pháp, sơ đồ môn khoa học và phân tích tư liệu. Hãy chọn lỗi gắn với một hiểu nhầm phổ biến.
10. Tóm tắt trong một câu
Hãy yêu cầu học sinh tóm tắt phần đã học trong một câu duy nhất. Điều đó buộc các em phải quyết định đâu là điều quan trọng nhất.
Hãy dùng ở giữa tiết, trước lúc chuyển hoạt động, hoặc làm phiếu ra về. Với học sinh nhỏ, hãy cho một khung câu: “Hôm nay em học được rằng…” hoặc “Ý chính là…”.
11. Bạn A và bạn B
Hãy phân vai rõ ràng. Bạn A giải thích trước. Bạn B nghe và bổ sung một chi tiết. Rồi đổi vai. Cách này tránh được việc một em lấn át toàn bộ phần làm việc cặp đôi.
Việc gọi tên vai giúp học sinh biết chính xác mình phải làm gì. Nó nhanh hơn câu “Các em thảo luận với bạn đi”, vốn hay dẫn tới tình trạng người nói nhiều người nói ít.
12. Bốn góc
Hãy dán ở bốn góc lớp các phương án trả lời, các quan điểm hoặc các nhóm phân loại. Học sinh di chuyển về góc khớp với suy nghĩ của mình.
Cách này hợp cho ôn tập hoặc thảo luận. Sau khi di chuyển, các em trao đổi với những bạn cùng góc và chuẩn bị một lý do. Việc di chuyển tạo năng lượng, còn phần lý do giữ cho hoạt động vẫn mang tính học thuật.
13. Phân loại nhanh
Hãy đưa cho học sinh các từ, ví dụ, hình ảnh hoặc câu nhận định để xếp vào nhóm. Việc phân loại đòi hỏi phải ra quyết định và phải trao đổi.
Chẳng hạn, các em có thể xếp động vật theo môi trường sống, xếp câu theo quy tắc dấu câu, xếp số theo tính chia hết, hoặc xếp sự kiện theo nguyên nhân và kết quả. Có thể làm bằng thẻ giấy, mẩu giấy cắt sẵn hoặc một danh sách chiếu lên màn hình.
14. Dừng lại và phác hoạ
Hãy yêu cầu học sinh phác nhanh một hình về khái niệm vừa học. Cách này hỗ trợ những em tư duy bằng hình ảnh và giúp cả lớp xử lý thông tin theo một cách khác.
Hình vẽ không cần đẹp. Có thể là một sơ đồ, một biểu tượng, một trục thời gian, một bản đồ hay một cảnh đơn giản. Hãy yêu cầu các em chú thích một hai chi tiết để hình vẽ gắn được với ý nghĩa.
15. Hô và đáp
Hãy dùng một câu ngắn để cả lớp đáp lại. Ví dụ, giáo viên hô “Sẵn sàng giải thích chưa?” và học sinh đáp “Sẵn sàng kèm bằng chứng”. Hãy giữ cho nó đơn giản và có mục đích.
Hô và đáp kéo sự chú ý trở lại rất nhanh, nhưng không nên lạm dụng. Hãy gắn nó với nền nếp của lớp hoặc với những từ khoá quan trọng của bài.
16. Cho chọn khi luyện tập
Hãy cho học sinh một lựa chọn nhỏ trong lúc luyện tập. Các em có thể chọn ba trong năm câu hỏi, chọn viết trước hay vẽ trước, hoặc chọn đoạn văn mình sẽ phân tích.
Được chọn làm tăng ý thức làm chủ. Hãy giới hạn số lựa chọn để các em không mất nhiều thời gian chọn hơn là làm.
17. Bạn kiểm tra nhanh giúp bạn
Trước khi thu bài, hãy cho học sinh đổi vở với bạn và chỉ kiểm tra đúng một điểm cụ thể. Ví dụ: “Kiểm tra xem bạn đã viết hoa chưa” hoặc “Kiểm tra xem cả hai bước đã được trình bày chưa”.
Cách này xây dựng tinh thần trách nhiệm và giảm những lỗi lặp đi lặp lại. Nội dung kiểm tra phải thật hẹp. Nếu bảo các em kiểm tra mọi thứ thì thường chẳng thứ gì được kiểm tra cho cẩn thận.
18. Thử thách 30 giây
Hãy đặt đồng hồ ba mươi giây và giao một nhiệm vụ thật gọn: kể ba tính từ, viết một câu hỏi, gạch chân hai chi tiết, tính nhẩm một phép tính hoặc nêu một nguyên nhân.
Giới hạn thời gian ngắn tạo ra sự khẩn trương. Hãy dùng cho phần ôn nhanh, đừng dùng cho những nhiệm vụ phức tạp cần suy nghĩ sâu.
19. Gọi tên ngẫu nhiên có chỗ dựa
Hãy dùng que tên hoặc công cụ chọn ngẫu nhiên, nhưng kèm theo một chỗ dựa. Hãy cho phép học sinh nói “Em cần trợ giúp”, “Em hỏi bạn được không ạ?” hoặc “Em muốn bổ sung vào câu trả lời của bạn”.
Nhờ vậy cả lớp vẫn tỉnh táo mà việc mắc lỗi không còn đáng sợ. Thông điệp của lớp nên là: ai cũng phải nghĩ, và ai cũng có thể được giúp.
20. Phiếu ra về có thêm một tầng
Thay vì chỉ hỏi đáp án, hãy yêu cầu học sinh nhìn lại việc học của mình. Hãy thử những gợi ý như “Một điều bây giờ em đã hiểu là…”, “Một lỗi cần tránh là…” hoặc “Một câu hỏi em vẫn còn là…”.
Phiếu ra về giúp giáo viên chuẩn bị cho tiết sau. Nó cũng cho học sinh một khoảnh khắc cuối cùng để sắp xếp lại những gì vừa học.
Chọn kỹ thuật phù hợp như thế nào
Hãy chọn theo đúng thứ lớp đang cần. Nếu học sinh im lặng nhưng vẫn đang nghĩ, hãy dùng viết nhanh hoặc dừng lại và phác hoạ. Nếu các em ngồi không yên, hãy dùng bốn góc hoặc đứng lên nếu em đồng ý. Nếu các em đang rối, hãy dùng quay sang giảng lại hoặc săn lỗi sai. Nếu chỉ vài em chịu trả lời, hãy dùng bảng con hoặc bỏ phiếu bằng ngón tay.
Kỹ thuật cần khớp với thời điểm trong tiết học. Lúc giảng bài, học sinh có thể cần một khoảng dừng ngắn để xử lý thông tin. Lúc luyện tập, các em có thể cần bạn kiểm tra giúp. Lúc ôn tập, các em có thể cần một thử thách nhanh hoặc một hoạt động phân loại. Lúc thảo luận, các em có thể cần trao đổi cặp đôi trước khi nói trước cả lớp.
Những điều nên tránh
Đừng dùng các kỹ thuật này như đồ trang trí. Nếu hoạt động vui nhưng rời khỏi nội dung bài, học sinh sẽ hoạt bát hơn mà không suy nghĩ sâu hơn. Hãy luôn nối kỹ thuật với kỹ năng, câu hỏi hoặc ý tưởng đang được dạy.
Đừng biến kỹ thuật nào cũng thành cuộc đua. Một chút ganh đua có thể tiếp sức cho vài em, nhưng quá nhiều lại làm nản lòng những em khác. Nhiều nền nếp tham gia hiệu quả vốn dựa trên hợp tác, trên sự suy ngẫm hoặc trên quyền được chọn.
Đừng coi việc cho học sinh tham gia là cách sửa hành vi. Nếu các em đang rối, đang đói, đang mệt, đang lo lắng hoặc chưa rõ yêu cầu, thì một hoạt động nhanh có thể giúp được một lúc, nhưng giáo viên vẫn phải xử lý nguyên nhân gốc.
Một kế hoạch tham gia đơn giản cho một tiết học
Đây là cách một giáo viên có thể dùng các kỹ thuật nhanh mà không làm tiết học quá tải:
- Mở đầu bằng một phút viết nhanh về câu hỏi của bài.
- Dạy ý mới với một ví dụ thật rõ ràng.
- Dùng quay sang giảng lại để học sinh giải thích cho bạn bên cạnh.
- Giao một bài luyện tập ngắn.
- Dùng bảng con để kiểm tra một câu trả lời.
- Kết thúc bằng phiếu ra về hỏi xem cần tránh lỗi nào.
Kế hoạch này không cần đồ dùng đặc biệt. Nó chỉ tạo cho học sinh nhiều lần được nghĩ và được đáp lời.
Kỹ thuật nhanh giúp gì cho giáo viên
Các kỹ thuật nhanh mang lại thông tin cho giáo viên. Khi học sinh bỏ phiếu, viết ra, giơ đáp án, phân loại ví dụ hay giảng lại cho bạn, giáo viên nhìn thấy được điều đang thực sự diễn ra. Như vậy tốt hơn nhiều so với việc hỏi “Cả lớp hiểu chưa?” rồi nhận lại sự im lặng.
Chúng cũng giúp điều tiết nhịp dạy. Một hoạt động ngắn có thể đặt lại sự chú ý mà không phải bỏ dở bài. Thay vì dừng lại để nói chuyện về sự tập trung, giáo viên giao cho học sinh một việc có ý nghĩa để làm. Việc đưa sẵn một khoảnh khắc kiểm tra nhanh như vậy vào kế hoạch ngay từ đầu cũng là một phần khiến tiết học dễ soạn hơn — xem cách soạn giáo án tốt hơn mà vẫn tiết kiệm thời gian để có một quy trình thực tế.
Và quan trọng nhất, những kỹ thuật này khiến việc học trở nên có phần chia sẻ hơn. Học sinh không còn ngồi chờ giáo viên gánh từng phút. Các em là một phần của tiết học.
Đôi lời cuối
Việc làm cho học sinh tham gia không nhất thiết phải phức tạp. Giáo viên không phải thiết kế lại từng tiết học hay diễn không ngừng để giữ chân các em. Những kỹ thuật nhỏ và nhanh cũng có thể kéo học sinh trở lại với bài và khiến việc phát biểu trở thành chuyện bình thường.
Chiến lược tốt nhất là chiến lược giúp học sinh nghĩ rõ ràng hơn. Một lời giải thích cho bạn cùng bàn, một hình phác nhanh, một lần bỏ phiếu, một cuộc săn lỗi sai hay một phiếu ra về đều có thể đánh thức tiết học, vì chúng yêu cầu các em làm một điều gì đó với kiến thức vừa học. Khi học sinh chủ động và có mục đích, lớp học tỉnh táo hơn, còn giáo viên thì nhìn rõ hơn các em cần gì tiếp theo.
Bài báo này nói về
Vòng quay tên cho lớp học và nhóm
Mở công cụ
